Ewa Stankiewicz – działalność, poglądy i filmy dokumentalne

Ewa Stankiewicz to jedna z najbardziej rozpoznawalnych polskich dokumentalistek, której twórczość od lat wzbudza żywe reakcje – zarówno entuzjazm, jak i kontrowersje. Urodzona 6 czerwca 1967 roku we Wrocławiu, zbudowała karierę na pograniczu dziennikarstwa, reżyserii i działalności społecznej. Jej filmy o katastrofie smoleńskiej weszły do kanonu polskiego kina dokumentalnego ostatnich dekad, niezależnie od tego, po której stronie sporu o Smoleńsk ktoś stoi. Poza kamerą – zakładała stowarzyszenia, pisała do ogólnopolskich tytułów prasowych i przez lata współkształtowała program Telewizji Republika.

Wrocław, polonistyka i szkoła filmowa – skąd pochodzi Ewa Stankiewicz

Ewa Stankiewicz jest polską reżyserką, scenarzystką filmową i dziennikarką. Ukończyła studia na kierunku polonistyka w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego oraz reżyserię w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi. To dość nieoczywiste połączenie – humanistyczna baza z Wrocławia i twarda szkoła obrazu z Łodzi – które widać w jej późniejszej pracy: dokumenty Stankiewicz są równie mocne narracyjnie, co wizualnie.

W czasie studiów pracowała jako stewardesa w liniach lotniczych Delta Air Lines. Zanim więc na dobre weszła w świat mediów, zdążyła zobaczyć kawał świata z zupełnie innej perspektywy. Pracowała w TVP, TVN oraz w Polskim Radio Wrocław, a także w Radio Des Droits de L’Homme – Radiu Praw Człowieka w Paryżu. Tak szeroki zakres doświadczeń medialnych – od radia publicznego w rodzinnym mieście po paryską rozgłośnię poświęconą prawom człowieka – ukształtował jej późniejsze podejście do tematu: zdecydowane, ale zakorzenione w dziennikarskim rzemiośle.

Początki kariery – reportaże i pierwsze filmy

Ewa Stankiewicz jest autorką nagradzanych reportaży telewizyjnych i radiowych. Już na etapie pracy radiowej zbierała wyróżnienia. Wielokrotnie nagradzana za reportaże radiowe, m.in. otrzymała Nagrodę Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich za „Rondo alla polacca”, I Nagrodę w konkursie Stowarzyszenia Radia Publicznego za „Przypowieść o życiu i śmierci” oraz „Bankiet”.

Równolegle z pracą dziennikarską rozwijała się jej filmografia. Jeszcze w trakcie studiów reżyserskich powstawały pierwsze krótkie formy: „Modlitwa za przypadkowych ludzi”, „Znajomi z widzenia”, „Tramwajowi ludzie” czy dokumenty „Panienka z okienka” i „Dywizja marketing”. To były wprawki, ale już wtedy widać było zainteresowanie obserwacją ludzi w codziennych sytuacjach – bez upiększania, bez komentarza z góry.

Ewa Stankiewicz – filmy dokumentalne i najważniejsze produkcje

„Dotknij mnie” – debiut fabularny z nagrodą w Gdyni

Film „Dotknij mnie”, wyreżyserowany wraz z Anną Jadowską i zrealizowany na podstawie napisanego wspólnie scenariusza, uzyskał w 2003 roku nagrodę główną w Konkursie Polskiego Filmu Niezależnego na 28. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni. Za ten film przyznano jej również Złotą Kaczkę – przyznawaną przez pismo „Film” – dla najlepszego filmu offowego za rok 2003. Był to wyraźny sygnał, że Stankiewicz potrafi budować kino, które trafia do widzów i jury jednocześnie.

„Trzech kumpli” – film, który przyniósł jej ogólnopolski rozgłos

Duży rozgłos przyniósł jej film „Trzech Kumpli” o współpracy z SB Lesława Maleszki i śmierci Stanisława Pyjasa, zrealizowany z Anną Ferens. Temat był trudny i politycznie wrażliwy – historia donosicelstwa w środowisku krakowskiej opozycji studenckiej lat 70. – a film nie unikał stawiania trudnych pytań. Efekt był spektakularny.

„Trzech kumpli” zdobył nagrody na kilku kontynentach: w Rzymie na Międzynarodowym Festiwalu Produkcji Telewizyjnych „RomaFictionFest” jako najlepszy film oparty na faktach (2009), wyróżnienie w Nowym Jorku na The New York Polish Film Festival (2009), Nagrodę im. Dariusza Fikusa w kategorii „Twórca w mediach” (2009) oraz Nagrodę Główną Wolności Słowa Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (2008).

Stankiewicz i Ferens zostały również laureatkami Studenckich Nagród Dziennikarskich MediaTory 2008, w kategorii DetonaTOR – dla autora najgłośniejszego i najbardziej spektakularnego materiału za „Trzech kumpli”. Rzadko się zdarza, żeby jeden film dokumentalny zebrał tak wiele nagród w tak różnych środowiskach.

Filmy o katastrofie smoleńskiej

Po katastrofie smoleńskiej z 10 kwietnia 2010 roku Ewa Stankiewicz stała się jedną z najbardziej aktywnych dokumentalistek podejmujących ten temat. Wraz z Janem Pospieszalskim przygotowała reportaż „Solidarni 2010″ i kontynuację pt. „Krzyż”, a także „Listę Pasażerów”.

Film „Solidarni 2010″ to dokument barwny, trwający 90 minut, który pokazuje wydarzenia pod Pałacem Prezydenckim w dniach żałoby narodowej w kwietniu 2010 roku. Kolejna część cyklu – „Krzyż. Solidarni 2010 część druga” – powstała z Janem Pospieszalskim w 2011 roku. W 2012 roku oboje zrealizowali jeszcze „Dopóki żyję. Opowieść o Węgrzech”.

Kolejnym głośnym projektem był dokument „Stan zagrożenia”, poświęcony kulisом śledztwa wokół katastrofy smoleńskiej. W 2023 roku film „Stan zagrożenia” otrzymał Nagrodę Wolności Słowa Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Wcześniej, jeszcze przed emisją, film stał się przedmiotem sporu – „Stan zagrożenia” został zdjęty z anteny TVP na kilka godzin przed emisją, a telewizja publiczna tłumaczyła, że powodem są wątpliwości natury prawnej. Ewa Stankiewicz zasugerowała wpływ politycznych nacisków na kierownictwo TVP.

Stowarzyszenie Solidarni 2010 i działalność społeczna

W 2010 roku, po katastrofie prezydenckiego samolotu w Smoleńsku, Ewa Stankiewicz założyła stowarzyszenie „Solidarni 2010″. Organizacja skupiała się na domaganiu się pełnego wyjaśnienia okoliczności tragedii i przez lata regularnie organizowała marsze upamiętniające ofiary katastrofy. Z inicjatywy Ewy Stankiewicz powstało to stowarzyszenie, a ona sama objęła funkcję jego prezesa.

Równolegle prowadziła działalność pomocową. Jest założycielką i prezesem Fundacji „Dobrze że jesteś”, pomagającej osobom ciężko chorym i umierającym. Została także wiceprezesem Stowarzyszenia Twórców dla Rzeczypospolitej. To połączenie aktywizmu obywatelskiego z pracą charytatywną pokazuje, że jej zaangażowanie społeczne nie ogranicza się wyłącznie do sfery politycznej pamięci historycznej.

Telewizja Republika i działalność dziennikarska

Od 2013 roku Ewa Stankiewicz pełni funkcję dyrektora artystycznego stacji Telewizja Republika. To jedno z jej najważniejszych stanowisk zawodowych – stacja ta od lat buduje swoją pozycję jako medium konserwatywne, a Stankiewicz aktywnie współkształtuje jej profil programowy.

Teksty publikowała na łamach „Rzeczpospolitej” i „Gazety Polskiej Codziennie”. Współpracowała również z Polskim Radiem. Jesienią 2015 roku została wykładowcą w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu. Zatem poza pracą twórczą i organizacyjną znalazła też czas na przekazywanie swojego doświadczenia przyszłym dziennikarzom.

Poglądy i zaangażowanie publiczne

Ewa Stankiewicz od lat konsekwentnie plasuje się w nurcie konserwatywnym polskiego życia publicznego. Jej zaangażowanie w temat katastrofy smoleńskiej, działalność w Stowarzyszeniu Solidarni 2010 oraz praca w Telewizji Republika tworzą spójny obraz osoby, dla której wolność słowa, pamięć historyczna i suwerenność państwa to wartości nadrzędne.

Nie unika publicznych wypowiedzi na tematy polityczne i społeczne. Jej działalność od początku budziła skrajne reakcje – od gorącego poparcia środowisk konserwatywnych po równie ostrą krytykę ze strony środowisk liberalnych. Niezależnie od ocen, Stankiewicz pozostaje jedną z niewielu polskich dokumentalistek, której filmy regularnie trafiają do szerokiej debaty publicznej, a nie tylko do wąskiego grona miłośników kina dokumentalnego.

Książka „Matrix III Rzeczypospolitej. Pozory wolności”

W połowie 2015 roku ukazała się książka autorstwa Ewy Stankiewicz pt. „Matrix III Rzeczypospolitej. Pozory wolności”. Publikacja wpisuje się w jej szeroką działalność publicystyczną i stanowi próbę diagnozy kondycji polskiej sfery publicznej. To nie jednorazowy projekt – Stankiewicz od lat łączy pracę filmową z pisaniem, traktując oba narzędzia jako komplementarne sposoby docierania do odbiorcy z tymi samymi pytaniami o stan państwa i wolności mediów.

Nagrody i odznaczenia

Dorobek Ewy Stankiewicz jest potwierdzony licznymi nagrodami branżowymi i państwowymi. Poza już wymienionymi wyróżnieniami za „Trzech kumpli” i „Stan zagrożenia”, w 2012 roku otrzymała Nagrodę im. Jacka Maziarskiego.

W czerwcu 2025 roku, za wybitne osiągnięcia w podejmowanej z pożytkiem dla kraju działalności zawodowej i społecznej, za zasługi dla wolnej Polski, została odznaczona przez prezydenta RP Andrzeja Dudę Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

To odznaczenie zamknęło pewien rozdział – od nagrody radiowej za reportaż do jednego z najważniejszych odznaczeń państwowych w Polsce. Droga długa, ale konsekwentna.

Życie prywatne

W 2015 roku Ewa Stankiewicz wyszła za mąż za Glenna A. Jørgensena. Jej wybranek to duński inżynier i pilot. Oboje od lat są zaangażowani w wyjaśnianie sprawy katastrofy prezydenckiego Tupolewa. Zbliżyła ich i połączyła węzłem małżeńskim wspólna pasja i smoleńska tragedia. Po ślubie Stankiewicz przyjęła podwójne nazwisko – właściwie brzmi ono Ewa Elżbieta Stankiewicz-Jørgensen.

Ewa Stankiewicz nie należy do osób, które chętnie opowiadają o życiu prywatnym w mediach. Jej publiczny wizerunek jest zbudowany przede wszystkim na pracy twórczej i działalności społecznej, a nie na eksponowaniu prywatności.