Gabriela Kownacka – życie, kariera, wspomnienie

Gabriela Kownacka to jedna z tych polskich aktorek, które nie musiały krzyczeć, żeby zostać zapamiętanymi. Wrocławianka z urodzenia, warszawianka z wyboru — przez niemal cztery dekady budowała dorobek, który obejmuje ponad sto ról teatralnych, ponad sześćdziesiąt produkcji Teatru Telewizji i kilkadziesiąt filmów. Milionom widzów wryła się w pamięć jako Anna Kwiatkowska z „Rodziny zastępczej”. Odeszła w 2010 roku, mając 58 lat, po wieloletniej walce z nowotworem. Pozostawiła po sobie dorobek, który trudno zmieścić w jednym artykule — ale warto spróbować.

Wrocław, dzieciństwo i droga do aktorstwa

Gabriela Kownacka urodziła się 25 maja 1952 roku we Wrocławiu. Nosiła panieńskie nazwisko Kwasz — była córką Ottokara Kwasza i Izabelli z domu Tumidajskiej. W 1971 roku ukończyła III Liceum Ogólnokształcące we Wrocławiu i zdała maturę.

Wrocław dał jej solidne podstawy — miasto z bogatą tradycją teatralną, które od powojennych lat budowało swoją tożsamość kulturalną. Kownacka wyruszyła jednak za marzeniami do stolicy. W tym samym roku, w którym zdała maturę, dostała się na wydział aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie. To był dopiero początek historii, która potoczy się szybciej, niż ktokolwiek mógłby się spodziewać.

Debiut u Andrzeja Wajdy — jeszcze jako studentka

Będąc na pierwszym roku studiów, zagrała rolę Zosi w „Weselu” Andrzeja Wajdy. Trudno o lepszy start. „Wesele” z 1972 roku to jeden z najważniejszych filmów w historii polskiego kina — a Kownacka znalazła się w jego obsadzie, zanim zdążyła odebrać dyplom. Dyplom ukończenia PWST otrzymała w 1975 roku z tytułem magistra sztuki aktora dramatycznego.

Ponad 100 ról teatralnych, ponad 60 produkcji Teatru Telewizji i kilkadziesiąt filmów — taki jest skumulowany dorobek artystyczny Gabrieli Kownackiej.

Debiut u Wajdy nie był przypadkiem ani łutem szczęścia. Od początku swojej kariery aktorskiej miała świetne notowania u krytyków i publiczności. Talent był oczywisty — pytanie tylko, jak go rozwinąć.

Lata teatralne — od Kwadratu do Teatru Narodowego

W 1975 roku zaangażowała się do Teatru Kwadrat w Warszawie, gdzie zadebiutowała tytułową rolą w sztuce „Pepsie, Pierrette Bruno” w reżyserii twórcy i dyrektora tego teatru Edwarda Dziewońskiego. Występowała też w Teatrze Telewizji: w 1975 roku zagrała rolę Maggie w sztuce Arthura Millera „Po upadku” w reżyserii Andrzeja Łapickiego.

Występowała w teatrach stołecznych: Kwadrat (1975–78), Współczesnym (1978–83), Studio (1984–99) i Narodowym (1999–2009). To niemal trzy i pół dekady nieprzerwanej pracy scenicznej w kolejnych, coraz ważniejszych instytucjach. Każdy z tych etapów przynosił nowe role i nowe wyzwania.

Teatr Współczesny i propozycja Erwina Axera

W 1978 roku otrzymała od Erwina Axera propozycję angażu do Teatru Współczesnego. Axer był jednym z najwybitniejszych polskich reżyserów teatralnych — zaproszenie do jego sceny oznaczało wejście do ścisłej czołówki. Kownacka spędziła w Teatrze Współczesnym pięć lat, grając do 1983 roku.

Teatr Studio i rola Ofelii

Kolejny rozdział to Teatr Studio, gdzie pracowała przez piętnaście lat — od 1984 do 1999 roku. W 1986 roku w Rzeszowie, podczas XXV Rzeszowskich Spotkań Teatralnych, otrzymała nagrodę publiczności za rolę Ofelii w „Hamlecie” Williama Shakespeare’a w Teatrze Studio w Warszawie. Ofelia w jej wykonaniu najwyraźniej poruszyła publiczność na tyle, by zagłosowała na nią w plebiscycie.

Teatr Narodowy — ukoronowanie kariery scenicznej

W 1998 roku, jeszcze jako aktorka Teatru Studio, zagrała gościnnie w Teatrze Narodowym rolę siostry Dory w „Halce Spinozie” według Witkacego w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego. Od 1999 roku była aktorką Teatru Narodowego. Związana z tą sceną pozostała do 2009 roku — niemal do samego końca.

Gabriela Kownacka — filmy, seriale i programy

Choć scena była jej naturalnym środowiskiem, to ekran przyniósł jej ogólnopolską rozpoznawalność. Filmografia Kownackiej jest obszerna i różnorodna — od dramatów historycznych po komedie serialowe.

• „Wesele” (1972) — reż. Andrzej Wajda; rola Zosi; debiut filmowy jeszcze w trakcie studiów
• „Trędowata” (1976) — reż. Jerzy Hoffman; rola hrabianki Rity; za tę rolę otrzymała prestiżową nagrodę
• „Hallo Szpicbródka, czyli ostatni występ Króla Kasiarzy” (1978) — rola Anity w komedii muzycznej; przyniosła jej tytuł Gwiazdy Filmowego Sezonu
• „Matki, żony i kochanki” (1995–1998) — serial, w którym grała Dorotę; jedna z pierwszych dużych ról serialowych
• „Rodzina zastępcza” (1999–2008) — rola Anny Kwiatkowskiej; najbardziej rozpoznawalna rola w całej karierze
• „Dwie strony medalu” (2007) — rola Jolanty Wysockiej; jeden z ostatnich projektów przed pogorszeniem stanu zdrowia

Zagrała w sumie w 50 filmach i w ponad 40 spektaklach teatralnych w całym kraju. Wystąpiła również w ponad 60 rolach Teatru Telewizji. To liczby, które mówią same za siebie.

„Rodzina zastępcza” — rola, która zdefiniowała pokolenie

Największą popularność zdobyła, grając rolę Anny Kwiatkowskiej w serialu „Rodzina zastępcza”. Serial emitowany przez Polsat od 1999 do 2008 roku stał się jednym z najpopularniejszych polskich seriali komediowych. Anna Kwiatkowska — ciepła, zaradna, pełna życia — to postać, którą widzowie pokochali niemal natychmiast.

Gabriela Kownacka grała w serialu od początku do samego końca (1999–2008). Niemal dekada w tej samej roli, a mimo to postać nie traciła świeżości. Tak Polacy zapamiętali aktorkę Gabrielę Kownacką — zwłaszcza dzięki rolom w serialach „Matki, żony i kochanki” oraz „Rodzina zastępcza”.

Nagrody i odznaczenia

Dorobek Kownackiej był wielokrotnie doceniany — zarówno przez środowisko, jak i przez widzów. Najważniejsze wyróżnienia:

• 1977 — Nagroda im. Zbyszka Cybulskiego za rolę Maggie i hrabianki Rity w „Trędowatej” Jerzego Hoffmana, a w 1979 roku tytuł Gwiazdy Filmowego Sezonu podczas Lubuskiego Lata Filmowego w Łagowie za rolę Anity w komedii muzycznej „Hallo Szpicbródka”.
• 1993 — nagroda za najlepszą rolę kobiecą w spektaklu „Gdy rozum śpi” na Festiwalu Polskiej Twórczości Telewizyjnej.
• 1996 — zwycięstwo w IV Plebiscycie popularności „Telerzeczpospolitej” — Złota Piątka.
• 2005 — postanowieniem Prezydenta RP z dnia 22 sierpnia 2005 roku za zasługi w pracy artystycznej została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi.
• 2005 — podczas Festiwalu Dobrego Humoru otrzymała statuetkę „Melonika” dla najlepszej aktorki komediowej.
• 2006 — odcisnęła swoją dłoń na Bursztynowej Promenadzie Gwiazd podczas Festiwalu Gwiazd w Gdańsku.

Życie prywatne — rodzina i bliskie relacje

Od 1975 do 1985 roku była żoną Waldemara Kownackiego. Para w 1983 roku doczekała się jedynego syna, Franciszka. Po rozstaniu Gabriela nie szukała kolejnego związku na siłę. Po rozstaniu z mężem była związana jeszcze z operatorem Witoldem Adamkiem, a także z aktorem Krzysztofem Janczarem, jednak drugiego małżeństwa już nie planowała. Aktorka postanowiła, że od tej pory będzie tworzyć rodzinę jedynie z ukochanym synem.

Syn Franciszek okazał się dla niej podporą w najtrudniejszych chwilach. W trudnych chwilach wspierał ją syn Franciszek. Mimo rozstania z Waldemarem Kownackim, były mąż opiekował się nią, bo mimo rozwodu i rozstania łączyła ich wielka przyjaźń.

Gabriela Kownacka — choroba i walka z nowotworem

W 2004 roku aktorka zachorowała na nowotwór piersi. Diagnoza przyszła w czasie, gdy była u szczytu popularności — serial „Rodzina zastępcza” bił rekordy oglądalności. Początkowo próbowała łączyć chemioterapię z pracą na planie, szczuplała, „nikła w oczach”, w końcu zdecydowała się na przerwę.

W latach 2004–2005 jej postać nagle wyjechała na staż do Niemiec. Dla widzów to było fabularne wytłumaczenie nieobecności — mało kto wiedział, co naprawdę się dzieje. Kilkumiesięczne zabiegi chemioterapii i radioterapii dały pozytywny efekt, dzięki czemu mogła powrócić do pracy na planie serialu „Rodzina zastępcza”. W lutym 2005 roku wróciła do pracy.

2 lipca 2006 roku widzieliśmy ją w świetnej kondycji odciskającą dłoń na Promenadzie Gwiazd na wyspie Ołowiance w Gdańsku. Wszyscy mieli nadzieję, że najgorsze już za nią. Na przełomie maja i czerwca 2008 roku nastąpił jednak gwałtowny nawrót choroby i stan zdrowia aktorki bardzo się pogorszył. U niej w 2004 roku zdiagnozowano nowotwór piersi, a cztery lata później — glejaka mózgu.

9 marca 2009 roku w Teatrze Narodowym odbył się koncert charytatywny, z którego cały dochód został przeznaczony na leczenie aktorki. Środowisko aktorskie stanęło murem za Gabrielą — to wymowny znak, jak bardzo była ceniona przez kolegów po fachu.

Odejście i pamięć

Gabriela Kownacka zmarła 30 listopada 2010 roku po sześciu latach walki z rakiem. Miała 58 lat. Pochowana została na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim w Warszawie.

Środowisko artystyczne żegnało ją z żalem. Ciepła, czuła, serdeczna, zawsze uśmiechnięta — tak zapamiętali Gabrielę Kownacką Polacy, zwłaszcza dzięki rolom w serialach „Matki, żony i kochanki” oraz „Rodzina zastępcza”.

W 2012 roku wydano książkę autorstwa Romana Dziewońskiego pt. „Gabi. Gabriela Kownacka”, która przybliża życie tej utalentowanej aktorki. To dowód na to, że pamięć o niej nie wygasła szybko — wręcz przeciwnie, z czasem stała się jeszcze wyraźniejsza.

Gabriela Kownacka zaczynała we Wrocławiu, a kończyła w Warszawie — w Teatrze Narodowym, na szczycie tego, co polska scena ma do zaoferowania. Między tymi dwoma miastami zmieściło się całe jej życie artystyczne: ponad sto ról, dziesiątki nagród i jedna postać, która na zawsze zostanie w zbiorowej pamięci — Anna Kwiatkowska z „Rodziny zastępczej”.