Krystyna Tkacz – piosenki, role, kariera

Krystyna Tkacz to jedna z tych polskich aktorek, które nie potrzebują pierwszoplanowych ról, żeby zapaść w pamięć na dekady. Urodzona 19 marca 1947 roku we Wrocławiu, przez ponad pół wieku budowała karierę na deskach teatralnych i ekranach telewizorów — od kameralnych spektakli po kultowe seriale Stanisława Barei. Jej Kotkowa z Alternatyw 4 to postać, którą polscy widzowie rozpoznają natychmiast. Do tego piosenki aktorskie, dubbing, Srebrny Medal Gloria Artis i ponad osiemdziesiąt ról filmowych. Trudno o bardziej kompletną biografię sceniczną.

Wrocław, muzyka i balet — początki Krystyny Tkacz

Krystyna Tkacz urodziła się 19 marca 1947 roku we Wrocławiu. Jej rodzice prowadzili restaurację „Warszawianka” — i to właśnie stamtąd pochodzą jej pierwsze wspomnienia: bufet, stoliki, fortepian. Trudno o lepsze tło dla kogoś, kto całe życie zawodowe spędzi między sceną a mikrofonem.

Zanim trafiła na studia aktorskie, ukończyła liceum muzyczne i szkołę baletową przy Operze Wrocławskiej, a następnie Państwową Wyższą Szkołę Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie w 1972 roku. To wykształcenie — muzyczne, baletowe i aktorskie — dało jej rzadką wszechstronność: sprawnie porusza się zarówno w komedii, jak i w repertuarze piosenkowym.

W życiu Krystyny Tkacz ważne były trzy miasta. Wrocław kojarzący się z krajem lat dziecinnych. Warszawa, w której pracuje od dawna, a zakochała się w niej, mając 14 lat. Trzecim miastem okazał się Poznań — ale o tym za chwilę.

Kariera teatralna — od Poznania po Teatr Ateneum

Zadebiutowała w roli Klary w „Zemście” Aleksandra Fredry na scenie Teatru Polskiego w Poznaniu, którego aktorką była przez pierwsze dwa lata po studiach. To był solidny start — Fredro na otwarcie kariery to nie przypadkowy wybór repertuarowy.

Następnie przeniosła się do Warszawy, by zasilić zespoły takich teatrów, jak: Rozmaitości (1974–79), Komedia (1979–82), Współczesny (1982–88). Każda z tych scen to inne doświadczenie, inny styl pracy i inny repertuar — aktorka zbierała je przez ponad dekadę, zanim znalazła swoje stałe miejsce.

Następnie występowała w teatrach warszawskich: Rozmaitości, Komedia, Współczesny, Ateneum (1988–2009), Syrena (2009–14). Współpracowała także z teatrami: Roma, Scena Prezentacje, Narodowym, Na Woli, Laboratorium Dramatu, Polonia, Bajka, Kamienica, Kwadrat, OCH-Teatrem. Lista robi wrażenie — to nie jest aktorka, która siedziała w jednym miejscu i czekała na rolę.

Od pewnego momentu stała się etatową aktorką warszawskiego Teatru Ateneum. To właśnie z tą sceną jest dziś najsilniej kojarzona w środowisku teatralnym.

Krystyna Tkacz — filmy, seriale i programy

Zagrała w 60 filmach i 23 serialach. To imponujący dorobek, tym bardziej że przez lata konsekwentnie wybierała role wyraziste — nawet jeśli nie zawsze pierwszoplanowe.

Poza występem w „Ciuciubabce” Radosława Piwowarskiego (1977), w kolejnych latach kreowała mniejsze lub większe role serialowe: jako Karolka w „Doktorze Murku” Witolda Lesiewicza (1979), gosposia w „Tajemnicy Enigmy” Romana Wionczka (1979), sekretarka w „Punkcie widzenia” Janusza Zaorskiego (1980), ciotka Zosia w „Życiu Kamila Kuranta” Grzegorza Warchoła (1982), a wreszcie — Kotkowa w „Alternatywy 4″ Stanisława Barei (1983).

Z Zaorskim spotkała się ponownie w 1984 roku na planie komedii „Zabawa w chowanego”, a z Bareją — w 1986 roku na planie serialu „Zmiennicy”. W międzyczasie zagrała u Piotra Szulkina w filmie fantastycznym „Ga, Ga. Chwała bohaterom” (1985) oraz pojawiła się w pamiętnej roli królowej w baśni „Pierścień i róża” Jerzego Gruzy (1986).

Najważniejsze produkcje z jej udziałem:

• Alternatywy 4 (1983, reż. Stanisław Bareja) — rola Kotkowej
• Zmiennicy (1986, reż. Stanisław Bareja) — rola zazdrosnej żony
• Pierścień i róża (1986, reż. Jerzy Gruza) — rola królowej
• Ga, Ga. Chwała bohaterom (1985, reż. Piotr Szulkin)
• Ciuciubabka (1977, reż. Radosław Piwowarski)
• Zabawa w chowanego (1984, reż. Janusz Zaorski)
• Ucieczka z kina Wolność (reż. Wojciech Marczewski) — rola pielęgniarki
• Parę osób, mały czas (2005)
• Galimatias, czyli kogel-mogel II
• Druga szansa — rola salowej Jadzi

Widzowie pokochali ją za rolę rezolutnej Kotkowej w „Alternatywy 4″ i zazdrosnej żony w serialu „Zmiennicy” Stanisława Barei. A po latach Krystyna Tkacz ich serca podbiła jako salowa Jadzia w „Drugiej szansie”.

Krystyna Tkacz zagrała w ponad 60 filmach i 23 serialach — jej filmografia obejmuje produkcje z lat 70. aż po współczesność, a aktorka aktywnie pracuje do dziś.

Kotkowa z „Alternatyw 4″ — rola, która zdefiniowała wizerunek

„Alternatywy 4″ to polski serial komediowy z 1983 roku w reżyserii Stanisława Barei, wyemitowany premierowo przez Program Pierwszy Telewizji Polskiej w 1986 roku. Serial od razu stał się zjawiskiem kulturowym — satyryczny portret PRL-owskiego bloku trafił w czuły punkt polskiej zbiorowej wyobraźni.

Treścią serialu są zmagania lokatorów tytułowego warszawskiego bloku z gospodarzem Stanisławem Aniołem, który w imię własnych ambicji próbuje im utrudnić życie. W zamierzeniu twórców serial miał przedstawiać zbiorowy portret społeczeństwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, na przykładzie mieszkańców bloku osiedlowego w Warszawie.

Krystyna Tkacz wcieliła się w postać pani Kotek — żony Zygmunta. To rola z pozoru drugoplanowa, ale w wykonaniu Tkacz wyrazista do tego stopnia, że widzowie pamiętają ją po czterech dekadach. Komediowy timing, naturalna ekspresja i umiejętność budowania postaci z kilku szczegółów — to jej znak firmowy.

Piosenki aktorskie — muzyczna strona kariery

Grywa w filmach i serialach, uznanie zdobyła też jako wykonawczyni piosenek aktorskich. Niejednokrotnie występowała na Przeglądzie Piosenki Aktorskiej w rodzimym Wrocławiu. Powroty do Wrocławia — choćby właśnie na ten festiwal — mają dla niej szczególny wymiar.

Aktorka ma na swoim muzycznym koncie cztery płyty: „Śpiewający aktorzy” (1988), „W drodze pod wiatr. Złota Kolekcja” (2003), „Krystyna Tkacz śpiewa Kurta Tucholsky’ego” (2010) oraz „Koncerty w Trójce vol. 3. Nie jesteś sama. Piosenki Agnieszki Osieckiej” (2013).

Repertuar mówi sam za siebie — od zbiorowych składanek z innymi aktorami, przez piosenki kabaretowego poety Kurta Tucholsky’ego, aż po teksty Agnieszki Osieckiej. To nie jest przypadkowy dobór. Tkacz sięga po materiał, który ma literacką głębię i sceniczny potencjał.

Jest też jedną z solistek „Mszy Polskiej” Hadriana Filipa Tabęckiego do słów księdza Jana Twardowskiego. To projekt zupełnie innego kalibru — poważny, religijny, daleki od komediowego wizerunku aktorki. Dowód na to, że jej muzyczne możliwości są znacznie szersze, niż mogłoby się wydawać.

Otrzymała Nagrodę Przewodniczącego Komitetu ds. PRiTV za osiągnięcia w dziedzinie piosenki aktorskiej oraz kreacje w spektaklach Teatru TV: „Branzilla” i „Mahagonny”.

Cztery solowe płyty, regularne występy na Przeglądzie Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu i rola w „Mszy Polskiej” — muzyczna kariera Krystyny Tkacz to pełnoprawny rozdział jej biografii, nie tylko dodatek do filmografii.

Dubbing — głos za kamerą

Krystyna Tkacz podkładała głos pod Olimpię Maxime w filmie „Harry Potter i Czara Ognia”. To jedna z bardziej rozpoznawalnych ról dubbingowych w jej dorobku — Madame Maxime to postać z rozmachem, wymagająca głosu z charakterem. Tkacz temu wyzwaniu sprostała.

W 2014 roku wystąpiła w teledysku zespołu Poparzeni Kawą Trzy „Wezmę Cię”. Pojawienie się uznanej aktorki w teledysku popularnego kabaretu to przykład tego, że Tkacz nigdy nie zamykała się w jednym gatunku czy formacie.

Życie prywatne — małżeństwo z Grzegorzem Warchołem

Z Grzegorzem Warchołem, aktorem i reżyserem, zakochali się w sobie jeszcze w szkole teatralnej. Wydawało się, że ta studencka miłość będzie trwała całe życie, tym bardziej że mieli podobne pasje.

Ze ślubem zwlekali, wzięli go po kilkunastu latach związku, właśnie w Poznaniu. Ale ich małżeństwo nie trwało długo. Jej jedyne małżeństwo z aktorem i reżyserem Grzegorzem Warchołem nie przetrwało próby czasu.

Od lat jest sama, ale nie samotna. W miłości nie miała szczęścia. Zawsze podążała własną ścieżką. Podkreśla, że niczego w życiu nie żałuje — wszystko czegoś ją uczyło. To postawa, która przebija też przez jej role: kobiety świadome siebie, z dystansem do świata.

Nagrody i wyróżnienia

W 2013 roku została odznaczona Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. To jedno z ważniejszych polskich odznaczeń w dziedzinie kultury, przyznawane przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego osobom szczególnie zasłużonym dla polskiej kultury.

Wcześniej otrzymała Nagrodę Przewodniczącego Komitetu ds. PRiTV za osiągnięcia w dziedzinie piosenki aktorskiej oraz kreacje w spektaklach Teatru TV. To wyróżnienie — jeszcze z czasów PRL — pokazuje, że jej talent był dostrzegany i doceniany od wczesnych etapów kariery.

Książka biograficzna — „Odnaleźć dobro”

Krystyna Tkacz jest bohaterką książki „Odnaleźć dobro” autorstwa Marzanny Graff-Oszczepalińskiej. Już sam tytuł wiele mówi o tym, jak sama aktorka patrzy na swoje życie. Nie ma w nim rozgoryczenia ani pretensji — jest za to szukanie sensu i wartości w tym, co się przeżyło. Dla fanów jej twórczości to lektura obowiązkowa.

Kariera Krystyny Tkacz to dowód, że w polskim teatrze i filmie można zbudować trwałą pozycję bez jednej wielkiej roli życia — wystarczy konsekwencja, wszechstronność i autentyczność. A Kotkowa z Alternatyw 4 i tak pozostanie w zbiorowej pamięci na kolejne dekady.