Władysław Frasyniuk – działalność opozycyjna i życie publiczne

Władysław Frasyniuk to jedna z tych postaci, które w polskiej historii najnowszej pojawiają się nie jako przypadkowi świadkowie wydarzeń, lecz jako ich aktywni współtwórcy. Wrocławianin z urodzenia i z wyboru, kierowca z zawodu, a działacz opozycyjny z przekonania – jego droga od zajezdni autobusowej do sali obrad Okrągłego Stołu jest jedną z bardziej niezwykłych biografii politycznych w Polsce po 1980 roku. Przez lata więzień polityczny, potem poseł i lider partii – Frasyniuk przeszedł przez polską transformację od pierwszego do ostatniego rzędu.

Początki – Wrocław, technikum i praca kierowcy

Władysław Frasyniuk urodził się 25 listopada 1954 roku we Wrocławiu. Miasto to ukształtowało go w sposób trwały – sam przyznaje, że dorastanie w robotniczej dzielnicy zahartowało charakter. Frasyniuk mówił, że dorastał na ulicy Żelaznej, w dzielnicy Fabrycznej, co dało mu twardy charakter.

W 1974 roku ukończył Technikum Samochodowe we Wrocławiu, a do 1980 roku pracował w przedsiębiorstwach transportowych. Po odbyciu zasadniczej służby wojskowej w latach 1974–1976 pracował jako kierowca w przedsiębiorstwach PKS i Transbud, a od 1978 roku w MPK we Wrocławiu. Nie była to kariera, która zapowiadała polityczne zaangażowanie – ale właśnie ta praca i środowisko robotnicze stały się punktem wyjścia do działalności, która zmieniła jego życie.

Sierpień 1980 – wejście do Solidarności

W sierpniu 1980 roku Frasyniuk uczestniczył w strajku w MPK w Zajezdni nr 9, był delegatem do MKS w Zajezdni nr 7 i pełnił funkcję rzecznika prasowego MKS. To był moment przełomowy. Od września 1980 roku był członkiem Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”.

Zaangażowanie Frasyniuka szybko przyniosło awans w strukturach związkowych. W marcu 1981 roku został przewodniczącym Zarządu Regionu Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność” i wszedł w skład Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Od czerwca do października 1981 roku był członkiem Krajowej Komisji Porozumiewawczej, następnie do grudnia zasiadał w Komisji Krajowej związku. Był wówczas jednym z najmłodszych regionalnych liderów „Solidarności” w całym kraju.

30 czerwca 1981 roku – w tym dniu Władysław Frasyniuk został przewodniczącym Zarządu Regionu Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”, obejmując jeden z kluczowych regionów związkowych w Polsce.

Stan wojenny – podziemie i pierwsze więzienie

Organizacja oporu po 13 grudnia 1981

13 grudnia 1981 roku Frasyniuk był organizatorem i przewodniczącym Regionalnego Komitetu Strajkowego „Solidarność” Dolny Śląsk. W dniach 14–18 grudnia 1981 roku uczestniczył w strajkach w kolejno pacyfikowanych zakładach pracy: Pafawag, Dolmel, Bumar-Fadroma, FAT. Gdy zakłady były zajmowane przez wojsko i milicję, Frasyniuk nie ujawnił się – wybrał podziemie.

Poszukiwany listem gończym i zwolniony z pracy, odrzucił propozycję wojewody dolnośląskiego ujawnienia się w zamian za zastosowanie abolicji. Był inicjatorem podziemnych struktur „Solidarności”. 22 kwietnia 1982 roku współzałożył – razem ze Zbigniewem Bujakiem, Władysławem Hardkiem i Bogdanem Lisem – Tymczasową Komisję Koordynacyjną „Solidarność”. TKK stała się podziemnym centrum kierowniczym związku w najtrudniejszym okresie stanu wojennego.

Aresztowania i wyroki

5 października 1982 roku Frasyniuk został aresztowany, a 25 listopada 1982 roku skazany wyrokiem Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu na 6 lat więzienia. Osadzono go w Zakładzie Karnym w Barczewie. W wyniku amnestii z lipca 1984 roku wyszedł na wolność.

Wolność nie trwała długo. Nadal prowadził działalność podziemną i w lutym 1985 roku aresztowano go ponownie – tym razem skazano go na 4,5 roku więzienia. W sierpniu 1986 roku zwolniony na mocy kolejnej amnestii. Łącznie, jak wynika z dokumentów, w latach 1982–1986 z krótkimi przerwami był aresztowany i więziony za działalność opozycyjną.

Powrót do jawnej działalności i Okrągły Stół

Od września 1986 roku Frasyniuk wchodził w skład funkcjonującej jawnie, choć nielegalnie, Tymczasowej Rady „Solidarności”. W latach 1987–1990 przewodniczył Regionalnej Komisji Wykonawczej, do 1989 roku był członkiem Krajowej Komisji Wykonawczej, a następnie przez rok należał do prezydium związku.

W 1988 roku przystąpił do Komitetu Obywatelskiego przy przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie. W 1989 roku brał udział w plenarnych rozmowach Okrągłego Stołu. Był jednym z negocjatorów strony solidarnościowej – człowiekiem z doświadczeniem więziennym i wieloletnim stażem w podziemiu, który siadał naprzeciwko przedstawicieli systemu, z którym walczył przez całe lata 80.

W 1989 roku Frasyniuk nie zdecydował się kandydować do Sejmu kontraktowego. Była to świadoma decyzja – chciał pozostać działaczem związkowym, a nie politykiem parlamentarnym. Zmienił zdanie dopiero kilka lat później.

Działalność parlamentarna – trzy kadencje w Sejmie

Na początku lat 90. Frasyniuk zasiadał w radzie miasta Wrocławia. W 1991 roku otrzymał mandat poselski podczas wyborów do Sejmu I kadencji, reprezentując Unię Demokratyczną. Podczas II kadencji Sejmu (1993–1997) po raz kolejny został posłem, a w wyborach do Sejmu III kadencji skutecznie ubiegał się o reelekcję, startując z listy Unii Wolności.

W I kadencji należał do Komisji Systemu Gospodarczego i Przemysłu, w II był członkiem Komisji Przekształceń Własnościowych. Trzy kolejne kadencje poselskie to rzadkość nawet wśród doświadczonych polityków – Frasyniuk utrzymał mandat przez całe lata 90., co świadczyło o jego trwałej pozycji na dolnośląskiej scenie politycznej.

Udział Frasyniuka w wyborach do Sejmu w 2001 roku i do Senatu w 2004 roku okazał się bezowocny. Był to sygnał, że jego czas w polityce parlamentarnej dobiega końca.

Unia Wolności i Partia Demokratyczna – lata przewodniczenia

Władysław Frasyniuk pełnił funkcję przewodniczącego Unii Wolności w latach 2001–2005, a po przekształceniu jej w Partię Demokratyczną działał na tym stanowisku jeszcze do 4 marca 2006 roku. Polityk opuścił ugrupowanie w 2009 roku.

Był to trudny okres dla środowiska liberalno-demokratycznego w Polsce. Unia Wolności nie zdołała przekroczyć progu wyborczego w 2001 roku, a Partia Demokratyczna nie odbudowała silnej pozycji na scenie politycznej. Frasyniuk starał się utrzymać tożsamość ugrupowania, jednak projekt nie przetrwał w pierwotnej formie.

Działalność gospodarcza

Równolegle z aktywnością polityczną Frasyniuk rozwijał działalność w biznesie. Od 1993 roku jest udziałowcem firmy FF „Fracht” sp. z o.o., zajmującej się spedycją, logistyką i transportem. Powrót do branży transportowej – tej samej, w której zaczynał jako kierowca – był w pewnym sensie zamknięciem pewnego koła. Firma działa do dziś, a Frasyniuk pozostaje z nią związany.

Odznaczenia i wyróżnienia

Zasługi Frasyniuka dla polskiej wolności zostały docenione na różnych poziomach. Pierwszym odznaczeniem był przyznany w 1990 roku Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. W 2006 roku, zgodnie z postanowieniem Lecha Kaczyńskiego, został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski, a od 2016 roku jest Kawalerem Legii Honorowej.

Frasyniuk jest honorowym obywatelem Wrocławia od 2011 roku i honorowym obywatelem Dolnego Śląska od 2014 roku.

Tytuły honorowego obywatela obu tych jednostek – miasta i regionu, z którymi był związany przez całe życie – to szczególne wyróżnienia. Wrocław i Dolny Śląsk uznały w ten sposób, że Frasyniuk jest nie tylko działaczem ogólnopolskim, ale przede wszystkim postacią głęboko zakorzenioną w lokalnej historii walki o wolność.

Życie prywatne

Frasyniuk był żonaty dwukrotnie. Pierwsza żona, Krystyna, została jego żoną, kiedy był jeszcze kierowcą. Doczekali się trojga córek i syna. Lata stanu wojennego i nieustanne ukrywanie się były dla rodziny ogromnym obciążeniem.

Prywatnie Władysław Frasyniuk jest żonaty z Magdaleną Dobrzyńską-Frasyniuk. Jest absolwentką stosunków międzynarodowych i dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego, jest młodsza od męża o 28 lat, a para poznała się w pracy – Magdalena pracowała wtedy w biurze prasowym Unii Wolności. Władysław Frasyniuk z drugą żoną ma syna Antka. Żona Frasyniuka prowadzi we Wrocławiu żłobek, przedszkole, szkołę podstawową i muzyczną.

Łącznie Frasyniuk ma czworo dzieci: Joannę, Dominikę, Martynę i Michała – z pierwszego małżeństwa – oraz syna Antka z drugiego.

Frasyniuk dziś – między historią a teraźniejszością

Po zakończeniu aktywnej działalności partyjnej Frasyniuk nie zniknął całkowicie z przestrzeni publicznej. Przez pewien czas pojawiał się często w telewizji, komentując decyzje polityczne, brał udział w kampaniach wyborczych i przygotowywał spoty wyborcze. Jego doświadczenie chętnie wykorzystywano w programach i debatach politycznych, zwłaszcza w rozmowach z młodzieżą.

Pozostaje postacią rozpoznawalną i cenioną w środowiskach związanych z tradycją demokratycznej opozycji. Człowiek, który jako młody kierowca autobusowy stanął naprzeciw komunistycznej władzy, a kilka lat później zasiadał przy Okrągłym Stole – jego biografia jest w dużej mierze biografią samej polskiej drogi do wolności.