Barbara Labuda – działalność publiczna i biografia
Barbara Labuda to jedna z tych postaci polskiej sceny publicznej, której życiorys jest dosłownie wpisany w historię walki o wolność i demokrację. Romanistka, doktor nauk humanistycznych, posłanka, minister, ambasador i Honorowa Obywatelka Wrocławia – za każdym z tych tytułów stoi konkretna historia zaangażowania, nierzadko okupionego więzieniem i represjami. Jej droga od biblioteczki z zakazanymi wydawnictwami we Wrocławiu do placówki dyplomatycznej w Luksemburgu to kilka dekad nieprzerwanej aktywności publicznej. Wrocław jest miastem, z którym Barbara Labuda jest związana od studiów – i które w końcu doceniło ją tytułem honorowego obywatela.
Barbara Labuda – kim jest? Podstawowe informacje
Barbara Lidia Labuda urodziła się 19 kwietnia 1946 roku w Żmigrodzie. Z domu nosiła nazwisko Ciesielska. Z wykształcenia jest romanistką i doktorem nauk humanistycznych. Jej życie zawodowe i publiczne przez dziesięciolecia toczyło się we Wrocławiu, który stał się dla niej czymś więcej niż miejscem zamieszkania – był centrum oporu, walki i późniejszej działalności politycznej.
Jej bratem jest działacz Solidarności z Krakowa Jan Ciesielski. W dostępnych źródłach publicznych brak szczegółowych danych dotyczących życia prywatnego Labudy – co jest zrozumiałe, biorąc pod uwagę, że przez lata funkcjonowała w przestrzeni publicznej przede wszystkim jako polityk i działaczka społeczna.
Wykształcenie i początki kariery akademickiej
Ukończyła w 1970 roku studia w Instytucie Filologii Romańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego, a następnie w latach 1970–1973 była studentką historii literatury, politologii i socjologii na Uniwersytecie Paryskim. Ten pobyt we Francji miał okazać się niezwykle ważny – nie tylko dla jej formacji intelektualnej, ale też dla późniejszej działalności opozycyjnej.
W 1984 roku na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Wrocławskiego uzyskała stopień naukowy doktora nauk humanistycznych. W latach 1973–1981 pracowała jako pracowniczka naukowa Instytutu Filologii Romańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. Praca akademicka szła jednak w parze z coraz silniejszym zaangażowaniem w działalność opozycyjną, które ostatecznie zdominowało jej życie.
Działalność opozycyjna w PRL – od KOR do Solidarności
Pierwsze kroki w opozycji
W latach 1975–1979 prowadziła biblioteczkę wydawnictw emigracyjnych i niezależnych we Wrocławiu. To była działalność obarczona realnym ryzykiem – kolportaż zakazanych materiałów mógł skończyć się poważnymi konsekwencjami ze strony władz PRL. Od września 1976 roku do 1980 roku współpracowała z Komitetem Obrony Robotników, a następnie z KSS KOR; po czerwcu 1976 roku zbierała pieniądze oraz mobilizowała opinię publiczną na rzecz poparcia represjonowanych robotników Radomia i Ursusa.
Uczestniczyła w wykładach Uniwersytetu Latającego w 1977 roku. Podczas pobytu we Francji w latach 1978–1979 propagowała idee KOR i tłumaczyła na język francuski pismo „Robotnik”. Działalność za granicą pozwalała docierać z informacjami o sytuacji w Polsce do zachodnioeuropejskiej opinii publicznej – co miało niebagatelne znaczenie dla budowania międzynarodowego wsparcia dla polskiej opozycji.
Solidarność i stan wojenny
We wrześniu 1980 roku wstąpiła do „Solidarności”, pełniąc funkcję doradcy MKZ, następnie Zarządu Regionu Dolny Śląsk, a jako kierownik Wszechnicy Związkowej prowadziła wykłady na temat ruchu związkowego na Zachodzie. W czerwcu 1981 roku była delegatką na I Walny Zjazd Delegatów Regionu Dolny Śląsk oraz na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”.
W dniach 13–16 grudnia 1981 roku uczestniczyła w strajku w VII Zajezdni Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego oraz w Państwowej Fabryce Wagonów Pafawag we Wrocławiu, a po pacyfikacji ukrywała się. Po wprowadzeniu stanu wojennego zaangażowała się w działalność podziemną Solidarności we Wrocławiu, działała w Regionalnym Komitecie Strajkowym, zajmowała się kolportażem i redagowaniem prasy drugiego obiegu.
Półtora roku więzienia – tyle czasu Barbara Labuda spędziła w więzieniu za działalność demokratyczną w czasach PRL. Była wielokrotnie zatrzymywana i represjonowana przez władze komunistyczne.
5 października 1982 roku została zatrzymana, 7 października 1982 aresztowana, a 29 kwietnia 1983 roku skazana przez Sąd Garnizonowy Śląski. Za jej demokratyczne poczynania skazano ją na karę pozbawienia wolności, którą odbywała między innymi we Wrocławiu. Represje nie złamały jednak jej determinacji – po wyjściu na wolność kontynuowała działalność opozycyjną.
Droga do Sejmu – polityk III RP
W 1989 roku została posłanką na Sejm kontraktowy z poparciem Komitetu Obywatelskiego. To był przełomowy moment – kobieta, która jeszcze kilka lat wcześniej siedziała w więzieniu za działalność demokratyczną, weszła do parlamentu jako reprezentantka nowej, wolnej Polski. Dwukrotnie uzyskała jeszcze mandat poselski.
Jako posłanka na Sejm X, I i II kadencji była związana ze środowiskiem Unii Demokratycznej, a potem Unii Wolności. W tym czasie była założycielką Parlamentarnej Grupy Kobiet. Swoją pracę parlamentarną poświęcała obronie wolności światopoglądowej, praw kobiet, mniejszości religijnych i narodowościowych, obronie grup dyskryminowanych, przeciwdziałaniu agresji i narkomanii.
W 1990 roku była współzałożycielką ROAD (Ruchu Obywatelskiego Akcja Demokratyczna). Aktywność parlamentarna Labudy wyraźnie koncentrowała się wokół praw człowieka i kwestii społecznych – była jedną z tych posłanek, które traktowały mandat jako narzędzie realnej zmiany, a nie tylko politycznego awansu.
Minister w Kancelarii Prezydenta Kwaśniewskiego
W latach 1996–1998 pełniła funkcję podsekretarza stanu, a od 1998 do 2005 roku sekretarza stanu w Kancelarii Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego, jako kierownik Biura ds. Społecznych, Kultury i Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi. Był to jeden z najdłuższych i najbardziej intensywnych etapów jej kariery – przez niemal dekadę współtworzyła politykę społeczną i kulturalną na poziomie najwyższych struktur państwowych.
W latach 2000–2005 pełniła też funkcję prezesa Fundacji Pomoc Kobietom we Wrocławiu oraz Stowarzyszenia na rzecz Praw i Wolności Bez Dogmatu tamże. Równoległa praca w organizacjach pozarządowych pokazuje, że dla Labudy instytucje państwowe i aktywizm społeczny zawsze szły w parze.
Ambasador RP w Luksemburgu (2005–2010)
W latach 2005–2010 pełniła funkcję ambasadora RP w Luksemburgu. Placówka dyplomatyczna w Wielkim Księstwie Luksemburga to stanowisko wymagające znajomości języków, kultury i dyplomatycznych niuansów – Barbara Labuda, z jej wieloletnim doświadczeniem w kontaktach z Zachodem i biegłą znajomością języka francuskiego, była do tej roli wyjątkowo dobrze przygotowana.
Po powrocie z Luksemburga nie wycofała się z życia publicznego. Od 2010 roku jest członkinią rady programowej Kongresu Kobiet, a od 2011 roku pełni funkcję ministra ds. świeckości państwa i wielokulturowości w gabinecie cieni Kongresu Kobiet. Od 2011 roku jest też wykładowczynią w Instytucie Wiedzy Waleologicznej w Warszawie.
Odznaczenia i wyróżnienia
Dorobek Barbary Labudy znalazł uznanie zarówno w Polsce, jak i za granicą.
- Krzyż Kawalerski Orderu Legii Honorowej – odznaczenie przyznane przez Francję w 2004 roku.
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – za wkład w walkę o demokrację i wolność.
- Medal „Dziękujemy za wolność” – przyznany w 2024 roku.
- Tytuł Honorowego Obywatela Wrocławia – przyznany przez Radę Miejską Wrocławia.
Wśród dotychczasowych Honorowych Obywateli Wrocławia znaleźli się m.in. papież Jan Paweł II, Václav Havel, Dalajlama XIV, Tadeusz Różewicz, Olga Tokarczuk i Lech Wałęsa. Barbara Labuda dołączyła do tego grona jako symbol wrocławskiej opozycji antykomunistycznej.
Uznano, że Barbara Labuda jest jednym z symboli wrocławskiego środowiska opozycji antykomunistycznej. Tytuł honorowego obywatela Wrocławia to wyraz docenienia przez miasto jej wieloletniego zaangażowania – najpierw w walce z systemem, potem w budowaniu demokratycznych instytucji.
Działalność na rzecz praw kobiet i świeckości państwa
Barbara Labuda jest współzałożycielką Unii Wolności oraz Parlamentarnej Grupy Kobiet. Prawa kobiet to jeden z jej stałych priorytetów – zarówno w pracy parlamentarnej, jak i po jej zakończeniu. Jako ministra ds. świeckości państwa w gabinecie cieni Kongresu Kobiet konsekwentnie upominała się o rozdzielenie sfery religijnej od państwowej.
Jest obrończynią wolności światopoglądowych i praw kobiet. Jest członkinią rady programowej Kongresu Kobiet. Jej zaangażowanie w tę organizację to naturalny dalszy ciąg pracy, którą zaczęła jeszcze w Sejmie – walki o równe traktowanie, prawa reprodukcyjne i świeckie państwo.
Barbara Labuda jako autorka i publicystka
W 2005 roku opublikowała książkę „Poszukiwania” traktującą o „dojrzewaniu do duchowości” i „filozoficznych poszukiwaniach”. Jest badaczką ścieżek filozoficznych i duchowych. Publikacja ta pokazuje inny wymiar jej osobowości – obok polityczki i działaczki jest też człowiekiem głęboko zainteresowanym filozofią i duchowością, co w jej przypadku nie stoi w żadnej sprzeczności z zaangażowaniem społecznym.
Jest autorką publikacji o tematyce społeczno-politycznej, które przez lata ukazywały się w różnych periodykach. Funkcjonuje też jako publicystka i społeczniczka. Jej teksty i wypowiedzi publiczne wpisują się konsekwentnie w obronę wartości demokratycznych i praw człowieka.
Barbara Labuda a Wrocław – miasto, które ukształtowało jej biografię
To właśnie we Wrocławiu ukończyła studia w Instytucie Filologii Romańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego, gdzie później na tej uczelni rozpoczęła pracę. Wrocław był też miejscem jej najważniejszych działań opozycyjnych – tutaj prowadziła biblioteczkę z zakazanymi wydawnictwami, tutaj strajkowała w grudniu 1981 roku i tutaj trafiła do więzienia.
Po latach aktywności na szczeblu krajowym i dyplomatycznym Wrocław pozostaje miastem, z którym Barbara Labuda jest identyfikowana. Jest członkiem Stowarzyszenia Sieć Solidarności. Przyznanie jej tytułu Honorowej Obywatelki Wrocławia zamknęło w pewnym sensie pewien krąg – miasto doceniło kobietę, która przez dekady walczyła o jego wolność, a potem reprezentowała Polskę na arenie międzynarodowej.
