Piotr Krajewski – kim jest i czym się zajmuje?
Piotr Krajewski to postać, bez której polska scena sztuki mediów wyglądałaby dziś zupełnie inaczej. Współzałożyciel i dyrektor artystyczny Międzynarodowego Biennale Sztuki Mediów WRO – jednego z najdłużej działających festiwali tego typu w Europie – od ponad trzech dekad konsekwentnie buduje we Wrocławiu przestrzeń dla sztuki, która nie mieści się w tradycyjnych ramach galerii i muzeów. Kurator, krytyk, wykładowca akademicki i autor ponad setki tekstów naukowych: Krajewski łączy w sobie kompetencje rzadko spotykane w jednej osobie. To ktoś, kto nie tylko organizuje wystawy, ale aktywnie kształtuje sposób, w jaki myślimy o relacji między sztuką a technologią.
Kim jest Piotr Krajewski?
Piotr Krajewski urodził się w 1956 roku we Wrocławiu. Jest polskim kuratorem i autorem tekstów zajmującym się sztuką współczesną oraz problematyką nowych mediów. Wrocław pozostał jego miastem na całe zawodowe życie – tu studiował, tu tworzył instytucje i tu do dziś prowadzi swoją działalność.
Ukończył kulturoznawstwo na Uniwersytecie Wrocławskim, ze specjalnością teoria kultury. To wykształcenie humanistyczne z wyraźnym nachyleniem teoretycznym widać w jego późniejszej pracy: Krajewski nie jest kuratorem-praktykiem, który działa intuicyjnie – za każdą wystawą stoi konkretna myśl, osadzona w szerszym kontekście filozoficznym i medioznawczym.
Początki – OPEN Studio/WRO i narodziny Biennale
Przełom lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych to w Polsce czas ogromnych zmian – nie tylko politycznych, ale też kulturowych. W tym właśnie momencie Krajewski podjął decyzję, która zaważyła na całej jego karierze. W 1988 roku wraz z Violettą Kutlubasis-Krajewską oraz Zbigniewem Kupiszem utworzyli formację OPEN Studio/WRO, a już w 1989 roku odbyło się zorganizowane przez ten zespół pierwsze Biennale Sztuki Mediów WRO.
Biennale WRO, szczególnie w pierwszej fazie swojego istnienia w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, odgrywało bardzo ważną rolę w procesie demokratyzacji technologii medialnych w Polsce i pomagało polskiej publiczności poznawać nowe europejskie i światowe osiągnięcia w dziedzinie sztuki mediów. Trudno przecenić znaczenie tej inicjatywy w kontekście tamtych czasów – żadna polska instytucja nie dysponowała wówczas technicznymi możliwościami prezentacji tego rodzaju sztuki, nie była ona też brana pod uwagę w żadnej z istniejących kolekcji muzealnych czy publicznych zbiorów.
Od 1989 roku Piotr Krajewski pełni funkcję dyrektora artystycznego Biennale WRO nieprzerwanie – to ponad 35 lat kierowania jednym projektem.
Struktura organizacyjna Biennale od początku opierała się na wyraźnym podziale ról. Biennale WRO przygotowywane jest przez zespół, w którym Piotr Krajewski pełni funkcję dyrektora artystycznego, Violetta Kutlubasis-Krajewska – dyrektora programowego, a Zbigniew Kupisz – dyrektora organizacyjnego. Ten trójkąt kompetencji okazał się wyjątkowo trwały.
Centrum Sztuki WRO – instytucja, która wyrosła z festiwalu
Piotr Krajewski jest współzałożycielem Międzynarodowego Biennale Sztuki Mediów WRO i jego dyrektorem artystycznym od pierwszej edycji w roku 1989, a także głównym kuratorem Centrum Sztuki WRO. Centrum Sztuki WRO to instytucja, która wyrosła organicznie z doświadczeń festiwalowych – z miejsca skupionego na jednorazowych wydarzeniach przekształciła się w stałą platformę prezentacji, badania i dokumentowania sztuki mediów.
Cykliczne Biennale z kilkudniowym maratonem pokazów wideoartu, animacji komputerowych, performansów, projektów sieciowych, koncertów i spektakli multimedialnych przez lata popularyzowało sztukę i problematykę nowych mediów. Krajewski jako główny kurator Centrum odpowiada za całościowy kształt programowy instytucji – zarówno za wystawy stałe, jak i projekty gościnne oraz działalność badawczą.
Działalność kuratorska w Polsce i za granicą
Aktywność Krajewskiego daleko wykracza poza Wrocław. Od początku lat dziewięćdziesiątych realizował wystawy w Polsce i za granicą, m.in. w Zentrum für Kunst und Medientechnologie w Karlsruhe, Akademie der Künste w Berlinie, Kunsthalle w Wiedniu, Kunsthall Aarhus w Danii, Muzeum Narodowym we Wrocławiu oraz Bunkrze Sztuki w Krakowie.
Poza zaangażowaniem w przygotowanie wystaw stałych w Centrum Sztuki WRO, Krajewski jest również kuratorem wystaw polskich artystów mieszkających na Zachodzie, w tym wystawy From Monument to Market: Video and Public Space w Podewil Zentrum für Aktuelle Kunst w Berlinie, eksplorującej prace polskich artystów z lat siedemdziesiątych.
Wśród ważniejszych projektów kuratorskich warto wymienić wystawę z 2009 roku. W tym roku Krajewski był kuratorem wystawy Ukryta Dekada: Polska Sztuka Wideo 1895–1995 – projektu, który miał ambicję historyczną: pokazać dorobek polskiego wideo w sposób dotąd nieznany szerszej publiczności.
Wystawy kuratorowane przez Krajewskiego trafiały do instytucji w Niemczech, Austrii, Danii, Japonii i Stanach Zjednoczonych – to skala rzadko spotykana wśród polskich kuratorów sztuki mediów.
Współpraca z Telewizją Polską
Mało kto pamięta, że Krajewski przez ponad dekadę był też aktywnym twórcą telewizyjnym. Współpracując z Telewizją Polską w latach 1992–2004, zrealizował wspólnie z Violettą Krajewską ponad 150 programów artystycznych i filmów, a także pionierskie transmisje na żywo performansów i działań intermedialnych. To był projekt wyjątkowy – próba przeniesienia dyskursu o sztuce mediów do medium masowego, jakim jest telewizja.
Transmisje na żywo performansów i działań intermedialnych w tamtym czasie były czymś zupełnie nowym – wymagały nie tylko kompetencji artystycznych, ale też sprawności organizacyjnej i technicznej. Fakt, że Krajewski podejmował te wyzwania już na początku lat dziewięćdziesiątych, świadczy o tym, jak wcześnie dostrzegał potencjał mediów elektronicznych jako narzędzia upowszechniania sztuki.
Piotr Krajewski jako wykładowca akademicki
Równolegle do działalności kuratorskiej Krajewski od lat prowadzi pracę dydaktyczną. Wykłada w Katedrze Intermediów Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu i w Katedrze Mediacji Sztuki ASP we Wrocławiu. W latach 1994–2007 prowadził autorskie zajęcia na Uniwersytecie Wrocławskim.
Wykłada gościnnie w Europie, Stanach Zjednoczonych i Japonii, uczestniczy w międzynarodowych konferencjach poświęconych problemom sztuki, strategiom kuratorskim i współczesnej kreatywności kulturowej. Na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu prowadzi zajęcia z problematyki nowych mediów, natomiast na wrocławskiej ASP – z zagadnień kuratorskich.
Pisarstwo i publikacje
Krajewski jest autorem ponad setki tekstów publikowanych w Polsce i za granicą oraz redaktorem publikacji książkowych i elektronicznych. Artykuły ukazywały się w Polsce, Niemczech, USA i Japonii. To nie jest skromny dorobek publicystyczny – to systematyczna, wieloletnia praca badawcza, która współtworzy akademicki dyskurs wokół sztuki mediów.
Wśród redagowanych przez niego publikacji znalazły się katalogi kolejnych edycji Biennale WRO, a także wydawnictwa poświęcone historii i estetyce nowych mediów. Krajewski jest też redaktorem publikacji multimedialnych – co samo w sobie jest wyrazem jego konsekwentnego przekonania, że forma wydawnicza powinna odpowiadać tematyce, którą porusza.
Działalność instytucjonalna i ekspercka
Krajewski angażuje się też w szersze życie instytucjonalne polskiej kultury. Jest wiceprzewodniczącym Rady Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Był szefem zespołu programowego projektu Muzeum Współczesne Wrocław w latach 2007–2009 oraz ekspertem Komisji Europejskiej.
Był członkiem rad programowych: Galerii Miejskiej Arsenał w Poznaniu (2017–2021) oraz Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK w Krakowie (2015–2019). Należy do Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyki Artystycznej AICA, Polskiego Towarzystwa Estetycznego i Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego. Jest też członkiem założycielem Dolnośląskiej Zachęty.
Piotr Krajewski łączy aktywność kuratorską, akademicką i ekspercką – zasiada w radach instytucji muzealnych, działa w międzynarodowych stowarzyszeniach krytyki artystycznej i doradza na poziomie europejskim.
Violetta Kutlubasis-Krajewska – wspólna droga
Nie sposób pisać o Piotrze Krajewskim bez wspomnienia o Violetcie Kutlubasis-Krajewskiej. Violetta Kutlubasis-Krajewska (ur. 1957) jest polską kuratorką wystaw, autorką tekstów i redaktorką wydawnictw poświęconych zagadnieniom sztuki współczesnej, realizatorką programów kulturalnych dla Telewizji Polskiej, współzałożycielką niezależnej inicjatywy artystycznej Open Studio/WRO (1988) i Festiwalu Wizualnych Realizacji Okołomuzycznych WRO (1989), a także dyrektorką Centrum Sztuki WRO od momentu jego powstania w 2007 roku.
Oboje razem tworzyli OPEN Studio/WRO, razem budowali Biennale i razem realizowali programy telewizyjne. Wspólnie napisali i wyreżyserowali ponad 100 programów poświęconych sztuce i kulturze mediów dla polskiej telewizji. To partnerstwo – zawodowe i prywatne – stanowi fundament całego projektu WRO. Trudno wyobrazić sobie jedną z tych postaci bez drugiej; ich działalność od ponad trzech dekad jest ze sobą ściśle spleciona.
Znaczenie Krajewskiego dla polskiej kultury
Patrząc na całość dorobku Piotra Krajewskiego, wyraźnie widać, że jego rola w polskiej kulturze jest trudna do przecenienia. Przez lata, kiedy sztuka mediów była w Polsce traktowana marginalnie, konsekwentnie budował dla niej instytucjonalne zaplecze – festiwal, centrum sztuki, publikacje, programy edukacyjne i dydaktyczne. Działalność WRO pozwoliła docenić znaczenie nowych mediów komunikacji artystycznej w sztuce współczesnej.
Krajewski działa na wielu frontach jednocześnie: kurator, który myśli jak badacz; wykładowca, który nie odrywa się od praktyki; publicysta, który pisze dla międzynarodowej publiczności. Regularnie pełni funkcję panelisty i jurora na międzynarodowych wydarzeniach poświęconych sztuce mediów. Wrocław jest jego bazą, ale jego oddziaływanie sięga daleko poza granice miasta i kraju.
